Prezimljavanje pšenice

Prezimljavanje pšenice

 

Temperatura vazduha je jedan od veoma važnih činilaca za određivanje areala gajenja pojedinih kultura. Ona utiče na dinamiku rasta i razvića biljaka, na intenzitet i brzinu fizioloških procesa u biljci, a na kraju i na kvalitet i visinu prinosa. Sve fenofaze i feze organogeneze sa odvijaju u određenim temperaturnim intervalima,odnosno između minimuma i maksimuma za pojedine faze,između ove dve kardinalne temperaturne tačke nalazi se optimum u kojem se biljke nesmetano razvijaju i procesi se odvijaju ravnomerno, u slučaju da se temperature približavaju minimumu ili maksimumu za tu fazu procesi se ubrzavaju i skraćuje se period za formiranje biljnih organa,čime se smanjuje potencijal prinosa, a u pojedinim slučajevima mogu da dovedu i do zaustavljanja rasta i razvoja biljaka,pa čak i propadanje.

Mnogo faktora utiče na sposobnost biljaka da se prilagode kako pozitivnim tako i negativnim temperaturama. Genetska osnova ima značajnu ulogu,a pored nje veoma veliki uticaj ima i vreme setve, mineralna ishrana, vremenske prilike koje prethode nepovoljnim temperaturama...

Kada je pak u pitanju proizvodnja ozime pšenica veoma bitna stvar je kako će proteći zimski period,odnosno kako će prezimeti. Oštećenja na biljkama pšenice mogu nastati od niskih pozitivnih temperatura, ali najčešće se oštećenja javljaju od niskih negativnih temperatura. Osetljivost biljke na mraz uslovljena je količinom vode u tkivu i njenim sadržajem sa sadržajem šećera u ćeliji. Oštećenja nastaju usled smrzavanja vode i stvaranja leda u međućelijskom prostoru ili u samoj ćeliji. Ukoliko se temperature postepeno snižavaju smrzavanje se odvija u međućelijskom prostoru i u ovom slučaju pored mehaničkih oštećenja ne mora doći do propadanja biljaka koje se nastupom povoljnijih uslova oporavljaju, dok ako se temperature naglo spuste kristali leda se mogu naći i u ćeliji kada dolazi do narušavanja strukture citoplazme i do uginuća biljaka.

Pored ovoga u zimskom periodu moguće je i stvaranje ledene kore, te se u tom slučaju ako se ova pojava dugo zadrži biljke mogu uginuti usled gušenja i gladovanja, jer se rezerve ugljenih hidrata troše na disanje. Takođe,usled naglog topljenja ledene kore moguće je da se biljke oštete i stradaju zbog slabog provetravanja zemljišta, što dovodi do anaerobnog disanja i stvaranja otrovnih materija opasnih po biljku.

Kaljenje biljaka je fiziološki proces u kojem se biljke prilagođavaju nepovoljnim uslovima spoljašnje sredine i kojim se povećava njihova sposobnost za prezimljavanje.

Proces kaljenja pšenice se odvija u dve faze, prva faza se odvija na svetlosti pri niskim pozitivnim temperaturama, u ovoj fazi se usporavaju procesi rasta i prelazak u stanje mirovanja. Tada se u citoplazmi i organelama nakupljaju šećeri koji su veoma bitni za povećanje otpornosti na izmrzavanje. Sa povećanjem sadržaja šećera u ćeliji, povećava se osmotski pritisak,a samim tim i snižava se tačka mržnjenja.

Druga faza se može odvijati i u mraku(ispod snežnog pokrivača) pri temperaturama ispod nule. U ovoj fazi dolazi do kvalitativnih i kvantitativnih promena u prometu belančevina, kod otporinijih  sorata stvara se veći sadržaj hidrosulfidne i drugih hidrofilnih grupa koje vezuju vodu na površini i smanjuju mogućnost deformacije strukture molekula proteina.

Biljke koje su prošle kaljenje citoplazma je iz tečnog stanja prešla u gel stanje, što povećava otpornost ćelije na mehanička oštećenja, snižava tačku mržnjenja i mogućnost stvaranja leda unutar nje.

Pravilnim izvođenjem agrotehničkih mera može se u mnogome uticati na bolje ispoljavanje otpornosti biljaka na niske temperature i bolje prezimljavanje. Veoma veliki značaj ima vreme izvođenja setve, koje ako se izvede u optimalnom roku dovodi do ujednačenog nicanja, dobro ukorenjavanje i harmoničan razvoj biljaka, kod kasnije setve biljke pšenice neretko ulaze u zimu nepripremljene i češća su oštećenja i izmrzavanja, što kasnije dovodi do umanjenja prinosa.

Izbalansirana ishrana je takođe,od velikog značaja na otpornost prema niskim temperaturama. Prevelika upotreba azotnih đubriva u jesen može dovesti do bujanja useva i na slabije kaljenje, te biljke u nepovoljne klimatske uslove ulaze suviše nežne i lakše stradaju, sa druge strane fosfor je veoma bitan element u povećanju otpornosti od mraza, jer utiče na metabolizam azota, disanje, fotosintezu i ukupan promet energije. Kalijum takođe ima važnu ulogu u prometu energije i materija u biljkama,a posebno na sintezu ugljenih hidrata koji su od velikog značaja za povećanje sposobnosti prezimljavanja.  

Savetodavac,

 

Miodrag Joka